Het aaien van een kat na een drukke dag geeft vaak een onmiddellijk gevoel van rust. Haar warme vacht, het rustige spinnen en haar vredige aanwezigheid lijken te werken als een natuurlijk tegengif tegen angst. Maar dit gevoel is helemaal geen verzinsel: achter deze momenten van tederheid schuilt een echt biologisch mechanisme dat een directe invloed heeft op onze hersenen. En katten, hoewel ze als onafhankelijk worden beschouwd, kunnen een veel diepere emotionele band met ons onderhouden dan we dachten.
Aan de basis van deze band ligt oxytocine, ook wel het ‘liefdeshormoon’ genoemd . Dit molecuul wordt afgegeven in veel emotionele situaties: wanneer een ouder een kind wiegt, bij het omhelzen van dierbaren of tijdens positieve sociale interacties. Het bevordert vertrouwen en gehechtheid en helpt ook stress te verminderen.
Wetenschappers weten al lang dat de interactie tussen honden en mensen een verhoging van het oxytocinegehalte bij beide soorten veroorzaakt. Bij katten is dit fenomeen pas relatief recent onderzocht. De resultaten wijzen echter op hetzelfde. In 2021 toonden Japanse onderzoekers aan dat enkele minuten aaiën van een kat of een rustig gesprek met haar voldoende is om het oxytocinegehalte bij veel mensen te verhogen.
Dit hormoon beïnvloedt ook stress door de aanmaak van cortisol te verminderen — een hormoon dat in verband wordt gebracht met angstgevoelens. Tegelijkertijd activeert het het parasympathische zenuwstelsel, dat verantwoordelijk is voor rust en ontspanning. Het resultaat: de hartslag vertraagt, de spanning neemt af en het lichaam komt geleidelijk in een rustigere toestand.
Het spinnen lijkt ook een belangrijke rol te spelen. Verschillende onderzoeken tonen aan dat het louter waarnemen van dit lage en herhalende geluid de afgifte van oxytocine kan bevorderen. Een onderzoek uit 2002 toonde al aan dat contact met een kat het cortisolniveau kan verlagen, bepaalde pijn kan verlichten en de bloeddruk kan verlagen.
Ook katten voelen deze band
In tegenstelling tot honden tonen katten hun gehechtheid op een meer ingetogen manier. Toch lijken ook zij chemisch te reageren op positieve interactie met hun baasje. Een onderzoek, gepubliceerd in februari 2025, toonde aan dat spelen, knuffelen of aaien ook het oxytocinegehalte bij sommige katten verhoogt.
Maar uit deze onderzoeken komt één belangrijk detail naar voren: een dergelijke reactie treedt alleen op wanneer het contact wordt geïnitieerd door de kat. Bij dieren die zelf contact zochten, door op de schoot van de eigenaar te klimmen of hem zachtjes met hun kopje aan te stoten, werd een merkbare stijging van het oxytocinegehalte waargenomen. Bij meer terughoudende katten of bij katten die gedwongen werden om op de schoot te zitten, daalde het niveau van dit hormoon daarentegen soms.
De onderzoekers wijzen er dus op dat het vertrouwen van een kat geleidelijk wordt opgebouwd. Als afstammelingen van solitaire jagers streven katten van nature niet naar voortdurende interactie, zoals honden, die gedurende duizenden jaren zijn gefokt om in de directe nabijheid van mensen te leven.
Bij katten komen aanhankelijke gebaren vooral voor wanneer ze zich volledig veilig voelen.
Een subtiele, maar krachtige taal
Katten communiceren zelden via langdurige uitingen. Hun gehechtheid komt vaak tot uiting in subtielere signalen: langzaam knipperen met de ogen, tegen benen aanwrijven of spinnen wanneer ze zich naast ons nestelen. Dergelijk gedrag versterkt geleidelijk de emotionele band tussen mens en dier.
Dankzij kleine dagelijkse interacties kan deze relatie zelfs een langdurige invloed hebben op de geestelijke gezondheid. Sommige onderzoeken tonen aan dat de aanwezigheid van een kat helpt om angst te verminderen en troost kan bieden die vergelijkbaar is met bepaalde vormen van sociale steun van mensen.
Dus de volgende keer dat je kat tegen je aan komt liggen, is dat niet zomaar een gezellig moment. Op de achtergrond vindt er al een echte chemische reactie plaats, die jullie twee hersenen kalmeert.
