Een Noorse archeologe viel bijna flauw. Op minder dan acht centimeter onder het aardoppervlak werd in de oudste stad van Noorwegen een middeleeuwse gouden ring gevonden. Wie droeg dit bijzondere sieraad bijna duizend jaar geleden?
Deze vondst is nog maar kort geleden gedaan, maar als u deze gemist heeft, zou het jammer zijn om deze te missen. In Tønsberg, een stad die in de 9e eeuw werd gesticht en als de oudste stad van Noorwegen wordt beschouwd, werd tijdens infrastructuurwerkzaamheden aan het middeleeuwse rioleringsnetwerk een gouden ring gevonden, versierd met een ovale steen van diepblauwe kleur.
Het Noorse Instituut voor Cultureel Erfgoedonderzoek (Niku) heeft bevestigd dat het om een uitzonderlijk exemplaar gaat – de eerste gouden ring die in deze stad in de afgelopen vijftien jaar is gevonden.
Een juweel dat uit de grond werd gehaald en de archeoloog sprakeloos maakte
Linda Asheim, de archeologe die die dag de spade hanteerde, stak haar verbazing niet onder stoelen of banken. Haar eerste reactie, vertaald uit het persbericht van Niku: “Verdorie, is dit goud?” Ze gaf toe dat ze “volledig van haar stuk was” en vroeg de arbeiders of ze een grapje maakten. Haar met humor doorspekte conclusie was dat ze de archeologie maar moest opgeven, aangezien ze zojuist het hoogtepunt had bereikt.
Hanne Ekström Jordal, de projectleider, omschreef de vondst als “fantastisch mooi en zeldzaam”. En dat is geen overdrijving: de ring is vervaardigd in filigraantechniek, dat wil zeggen van gouden draden die zijn gedraaid en aan elkaar gesoldeerd tot patronen, in combinatie met granulatie — minuscule gouden bolletjes die op het oppervlak zijn bevestigd. Een dergelijke combinatie is het handelsmerk van juweliers uit de vroege middeleeuwen.
Marianne Vedeler, professor aan het Museum voor Cultuurgeschiedenis van de Universiteit van Oslo, verduidelijkt dat deze combinatie van filigraan en granulatie vanuit Byzantium naar Noorwegen is gekomen, deels via de Karolingische juwelenkunst. Ringen met soortgelijke spiralen zijn gevonden in Engeland en dateren uit de 9e en het begin van de 10e eeuw. Twee soortgelijke ringen, gevonden in Denemarken, zijn gedateerd op de 11e eeuw.
Een symbool van macht, magie of gewoon een teken van rijkdom?
De datering is gebaseerd op een betrouwbaar referentiepunt: de ring werd gevonden onder een archeologische laag die een sparren tak bevatte, gedateerd tussen 1167 en 1269. Deshalb dateren deskundigen de ring tussen de 9e en 11e eeuw. Zijn kleine formaat wijst erop dat hij werd gedragen door een vrouw, hoogstwaarschijnlijk van hoge rang.
Tønsberg ligt in de directe omgeving van het koninklijke complex Tønsberghus – een vesting die in de 13e eeuw door de Scandinavische koningen werd gebouwd. De stad werd regelmatig bezocht door vertegenwoordigers van de adel, de geestelijkheid en de koninklijke familie. Het profiel van de eigenares zou dus als volgt kunnen zijn:
- Een dame van het koninklijk hof of een lid van de heersende familie.
- Een vrouw uit de lokale hoge aristocratie.
- Een vertegenwoordigster van de welgestelde vrouwelijke geestelijkheid.
De steen die in de ring is gezet, wekt eveneens belangstelling. Hij lijkt op een blauwe saffier, maar in werkelijkheid is het waarschijnlijk gekleurd glas dat een edelsteen imiteert. In de middeleeuwen symboliseerde de saffier goddelijke macht en genezing. Volgens de geloofsovertuigingen van die tijd moest de blauwe tint ook de kuisheid bewaren door ‘de innerlijke warmte te koelen’. Of de steen nu echt of nep was, de symbolische betekenis voor degene die hem droeg, bleef onveranderd.
Of deze ring nu toebehoorde aan een prinses of een rijke burgerlijke vrouw, hij getuigt van het hoge vakmanschap van de juweliers en van een symbolische cultuur die veel complexer is dan men zich vaak voorstelt met betrekking tot die periode.
