Wat als de ziekte van Alzheimer niet zo onomkeerbaar is als lange tijd werd aangenomen? Een nieuw Amerikaans onderzoek onderzoekt een onverwachte hypothese die verband houdt met de energiehuishouding van de hersenen en stelt voor om de bestaande benaderingen te herzien.
Volgens schattingen van de Wereldgezondheidsorganisatie zouden tegen 2050 bijna 140 miljoen mensen wereldwijd aan dementie kunnen lijden. De ziekte van Alzheimer, de belangrijkste neurodegeneratieve aandoening, tast niet alleen het geheugen en de cognitieve functies van patiënten aan: ze verandert ook het leven van hun naasten ingrijpend.
Tot nu toe richtte het onderzoek zich vooral op manieren om de symptomen te voorkomen of de progressie ervan te vertragen, aangezien de ziekte grotendeels als onomkeerbaar werd beschouwd. Maar nieuw onderzoek, gepubliceerd in Cell Report Medicine, suggereert dat een andere aanpak, gericht op de energie van de hersenen, de mogelijkheid van volledig neurologisch herstel zou kunnen openen.
De ziekte van Alzheimer: een brein met een energietekort
Het menselijk brein is een energieverslindend orgaan: hoewel het slechts ongeveer 2% van het lichaamsgewicht uitmaakt, verbruikt het bijna 20% van alle energie die door het lichaam wordt geproduceerd. Deze energie wordt geleverd door een klein maar onmisbaar molecuul genaamd NAD+. Naarmate we ouder worden, daalt het NAD+-niveau op natuurlijke wijze, wat leidt tot een verminderde efficiëntie van de cellen bij het uitvoeren van hun vitale functies.
Een team van de Case Western Reserve University, de Universitaire Ziekenhuizen en het Veterans Affairs Medical Center in Cleveland heeft ontdekt dat deze energiedaling nog sterker is in een brein dat is aangetast door de ziekte van Alzheimer.
Kaliani Chaubey, die het onderzoek leidde, legt uit dat “wanneer hersencellen een tekort aan NAD+ hebben, ze het vermogen verliezen om hun basisfuncties uit te voeren”. Geleidelijk aan worden neuronen kwetsbaar voor stress, ontsteking en oxidatieve schade.
Het evenwicht in de hersenen herstellen: is er een oplossing mogelijk?
Om hun hypothese te toetsen, werkten de onderzoekers met twee muismodellen van de ziekte van Alzheimer, die de belangrijkste vormen van de ziekte bij de mens nabootsen. Deze muizen vertoonden ernstige cognitieve achteruitgang en hersenbeschadiging die vergelijkbaar is met wat bij patiënten wordt waargenomen.
Bij toediening van een experimenteel middel met de naam P7C3-A20, ontwikkeld om cellen te helpen een stabiele energiebalans zonder overschot te handhaven, overtroffen de resultaten de verwachtingen. Niet alleen werd de voortgang van de ziekte gestopt, maar ook nam de hersenschade af en werden de cognitieve functies volledig hersteld.
“Het meest opvallende is dat dit herstel zelfs werd waargenomen toen de ziekte zich al in een zeer vergevorderd stadium bevond,” benadrukt Andrew A. Piper, hoofdauteur van het onderzoek. “De hersenen toonden een herstelvermogen waarvan men dacht dat het verloren was gegaan.”
De onderzoekers zagen ook dat het niveau van een biomarker in het bloed, die sinds kort bij mensen wordt gebruikt, weer normaal werd, wat het idee van echt biologisch en functioneel herstel versterkt.
Op weg naar een toekomst waarin de ziekte van Alzheimer niet onvermijdelijk is?
Deze resultaten betekenen niet dat er binnenkort een behandeling voor patiënten komt. De experimenten zijn uitgevoerd op dieren, dus klinische proeven bij mensen zullen nodig zijn. Maar de verandering in perspectief is aanzienlijk.
In plaats van zich uitsluitend te richten op toxische eiwitten, richt deze aanpak zich op het vermogen van de hersenen om zichzelf met behulp van energie in goede conditie te houden. Dit is vergelijkbaar met het repareren van een motor voordat onderdelen worden vervangen.
“De belangrijkste boodschap is hoopgevend,” vat Andrew Piper samen. “Misschien zijn de gevolgen van de ziekte van Alzheimer niet onomkeerbaar. Onder bepaalde omstandigheden kan het brein zijn functies herstellen.”
Als deze hypothese wordt bevestigd, kan dit het onderzoek naar de ziekte van Alzheimer en, in bredere zin, andere neurodegeneratieve aandoeningen die verband houden met veroudering, ingrijpend veranderen door de nadruk te leggen op een factor die lange tijd is onderschat: de energie van de hersenen zelf.
